Ο αιρετικός και η ορθοδοξία
Σήφης Πολυμίλης
Ελευθεροτυπία 29/12/1997
Ο ξαφνικός θάνατος του Κορνήλιου Καστοριάδη δεν στέρησε μόνο τη σύγχρονη σκέψη από έναν κορυφαίο διανοητή, από ένα στρατευμένο φιλόσοφο. Φανέρωσε, δυστυχώς, για μια ακόμη φορά τον αφόρητο επαρχιωτισμό, τη θλιβερή «εθνική» μας μοναξιά. Και δεν το λέμε αυτό μόνο γιατί ουσιαστικά ο Καστοριάδης εξοστρακίστηκε από τον τόπο του, παρενέργεια αν θέλετε μιας σκοτεινής και τραυματικής εποχής. Αναφερόμαστε κυρίως στο ότι το έργο του ελάχιστα έως καθόλου απασχόλησε τους διανοητές ή τους πολιτικούς μας.
Επαναπαυμένοι στις βεβαιότητες, αφημένοι στη σιγουριά των κομματικών ορθοδοξιών, αδιαφόρησαν για το έργο ενός διανοητή, που με την κριτική του σκέψη, τη διαρκή αμφισβήτηση προσπάθησε να ανοίξει καινούργιους δρόμους στην κατανόηση του κόσμου μας, αλλά και στο μετασχηματισμό της κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο τα τελευταία κυρίως χρόνια και χάρη στην πρωτοβουλία μικρών ομάδων ή μεμονωμένων προσώπων ο Καστοριάδης μπόρεσε ν' απευθυνθεί και να συνομιλήσει με το ελληνικό κοινό.
Η ιθύνουσα τάξη της ελληνικής διανόησης αλλά και της κομματικής νομενκλατούρας προτίμησαν να τον αγνοήσουν παρά να συγκρουστούν μαζί του. Η Αριστερά, που όφειλε να ήταν προνομιακός δέκτης της κριτικής του σκέψης, τον απωθούσε, στην καλύτερη περίπτωση, ή τον καταδίκαζε, στη χειρότερη... Ηταν, βλέπετε, αδύνατο ν' ανεχθεί την καταλυτική κριτική του στο σοβιετικό μοντέλο κοινωνίας που έθιγε τα ιερά και τα όσια της ορθοδοξίας, αλλά και την πολιτική του παρουσία... Γιατί ένα ακόμα μεγάλο προσόν του Καστοριάδη ήταν ότι δεν διαχώρισε ποτέ τη θεωρία από την πράξη. Στάθηκε πάντα ένας στρατευμένος φιλόσοφος.
Κι αυτό είναι που κάνει την απώλειά του ακόμα πιο οδυνηρή. Γιατί ήταν ίσως από τους τελευταίους αυτής της γενιάς των διανοητών, που αφενός πήγαιναν πάντα κόντρα στο ρεύμα της οποιασδήποτε ορθοδοξίας, αφετέρου συνέδεαν αναπόσπαστα τις θεωρητικές τους επεξεργασίες με την παρέμβασή τους στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα. Ακόμα κι όταν αυτό γινόταν με προσωπικό κόστος, ακόμα κι όταν συνεπαγόταν μια δύσκολη και μοναχική πορεία...
|
